Acht ontwikkelingen regionale crisisbeheersing

COT Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement schetst acht ontwikkelingen in de regionale crisisbeheersing en benoemt vier punten ter reflectie voor management en bestuur van de veiligheidsregio’s. Hiermee wil de organisatie – die werk doet in verschillende veiligheidsregio’s maar ook bij onder andere de NCTV, Nationale Politie en zorginstellingen – een bijdrage leveren aan de voortgaande professionalisering en het nadenken over ontwikkelingen als flexibilisering en de opkomst van zorg en veiligheid.

Acht hoofdlijnen
COT schetst de volgende hoofdlijnen, waarbij voor ieder punt geldt dat er een wereld van nuances en factoren achter zit:

1. Veiligheidsregio’s zijn volwassen
De basis staat. Maar er speelt nog steeds veel. Vooral op andere domeinen dan crisisbeheersing, zoals discussies over brandweerzorg, bezuinigingen en druk op de ambulancezorg en meldkamers. Er is behoefte aan ‘rust’ om verder te bouwen en alle aandacht te hebben voor de lopende uitdagingen: van brandweeracties tot de voorbereiding op (dreigend) terrorisme.

2. Verschillen tussen veiligheidsregio’s worden steeds groter
De verschillen tussen veiligheidsregio’s zijn zichtbaar in onder meer de scope van de taak: van een brede scope, veiligheid en gezondheid, tot een smalle scope, brandweer-plus. Ook zijn er verklaarbare verschillen die afhangen van het aantal gemeenten, de mix van grote en kleine gemeenten en de verschillen in risicoprofiel. Deze verschillen zijn niet erg, zolang het de samenwerking tussen veiligheidsregio’s en met nationale en publieke en private partners niet bemoeilijkt.

3. Er zijn hoge(re) verwachtingen van de veiligheidsregio
Verschillende ontwikkelingen vergen steeds meer van de veiligheidsregio als netwerkorganisatie. Van voorbereiding op sociale calamiteiten tot de opkomst van crisistype terrorisme en van de Omgevingsdienst als nieuwe partner tot de rolverschuiving tussen GGD en GHOR. Voor veiligheidsregio’s blijkt het een uitdaging om aan deze verwachtingen te voldoen. Niet qua intentie, maar qua tijd en capaciteit.

4. De hoofdstructuur kent enkele zwakke schakels
Het COPI (Commando Plaats Incident) is de afgelopen jaren merkbaar versterkt. De beleidsteams doen het in de praktijk steeds beter, met steeds betere adviseurs aan tafel. De uitdaging zit bij het regionaal operationeel team (ROT) en bij de meldkamer. In de praktijk blijkt het combineren van verschillende rollen – ondersteuning COPI, advisering beleidsteam of bestuur – moeilijk voor een ROT. En hoewel er op het gebied van de meldkamers stappen zijn en worden gezet, duren deze ontwikkelingen dermate lang dat de investeringen in de meldkamers al enige jaren beperkt zijn.

5. Bevolkingszorg is versterkt, maar (te?) omvangrijk
In de veiligheidsregio’s is en wordt veel gesproken over de rol van gemeenten: hoe ver gaat die rol? Vooral de Officier van Dienst Bevolkingszorg bevalt goed: het is veel gemakkelijker geworden voor de multi-partners om af te stemmen met gemeenten. Bevolkingszorg zit nog steeds in een ontwikkelingsproces van vrijblijvendheid naar een regionale standaard. De gekozen regionalisering is in de meest veiligheidsregio’s nog steeds van grote omvang: veel mensen die weinig echte ervaring opdoen. De volgende stap is bevolkingszorg gerichter, kleiner en daarmee effectiever te krijgen. Het vaker benutten ervan, bijvoorbeeld bij (de voorbereiding op) grote calamiteiten in het sociale domein en grote events, helpt bij het opdoen van ervaring.

6. Flexibilisering als nieuwe norm
Veel veiligheidsregio’s geven aan de GRIP-regeling al flexibel toe te passen door niet alleen te werken met standaardalarmering voor de GRIP-fasen, maar soms juist op maat een team samen te stellen en in te zetten. Sommige regio’s passen de GRIP-regeling en het regionaal crisisprofiel vergaand aan om de flexibilisering ook werkelijk door te voeren. Flexibilisering lijkt met name te gaan over situaties met een grootschalige inzet van hulpverleners waarbij er een belangrijke rol is voor het COPI met daarbij een Operationeel Leider als belangrijkste adviseur naar de burgemeester. COT is van mening dat flexibilisering ook moet passen bij andere crisistypen. Een werkelijke flexibele benadering zou betekenen dat afhankelijk van de situatie de basisstructuur op maat wordt ingericht.

7. Tussen vakbekwaamheid en bestuurlijke uitdaging: behoefte aan maatwerk in OTO
Als het gaat om opleiden, trainen en oefenen (OTO), is er op strategisch niveau behoefte aan verdieping, focus op dilemma’s en het werken aan bredere vaardigheden en competenties. Tegelijkertijd is er een druk op bekwaamheid en certificering, vooral rond bevolkingszorg waar toch veel verloop is en er in de praktijk ruimte is voor improvisatie. COT pleit voor het werken vanuit heldere doelstellingen waaraan OTO bij moet dragen, met kortere cycli en ruimte voor het inspelen op de actualiteit.

8. Zoeken naar gezamenlijke slagkracht en visie
In de praktijk blijkt het niet eenvoudig om als veiligheidsregio’s samen op te trekken rond belangrijke dossiers. Het Veiligheidsberaad heeft een belangrijke rol op enkele specifieke dossiers, maar is hierbuiten beperkt zichtbaar (en werkzaam). De zoektocht naar positie geldt ook voor het ministerie van Veiligheid en Justitie. Bij een periode van rust en investeren in professionalisering van de crisisketen hoort ook gezamenlijke visievorming vanuit veiligheidsregio’s en ministerie.

Input voor reflectie
COT hoopt met deze selectie van ontwikkelingen bij te dragen aan de reflectie in de veiligheidsregio’s. Als input voor management en bestuur volstaan de volgende vier vragen:
1. Kies bewust: wat voor regio willen wij zijn?
2. Doordenk flexibilisering en kies bewust: op welke crisistypen moet de flexibele aanpak een antwoord geven?
3. Hebben wij voldoende aandacht voor onze partners?
4. Maak MOTO gerichter, gevarieerder en flexibeler.

> Meer informatie per ontwikkeling en de vier reflectievragen kunt u hier lezen in het artikel uit Magazine nationale veiligheid en crisisbeheersing

Volgend bericht

Er zijn niet meer artikelen

Vorig bericht

Onderzoeken en publicaties